Verrukkend wonderlijk

Vreemd, een boekje over Japan met een onmogelijk lange titel: Het verrukkend wonderlijke en verdervend rampzalige. Overpeinzingen van een reiziger in Japan. In totaal 94 lettertekens, spaties inbegrepen.
Ik dacht dat de Japanse cultuur symbool stond voor eenvoud, subtiliteit en finesse? Niet dus. De Nederlandse schrijfster Marjolein Steenveld koos voor haar reisverslag een complexe titel, omdat zij de aandacht wilde vestigen op de tegenstelling tussen het hedendaags consumentisme in Japan en de oeroude waarden van schoonheid, terughoudendheid en elegantie. Misschien probeerde zij ook de overweldigende cultuurshock te omvatten, die iedere westerling op bezoek in Japan ervaart.
Marjolein Steenveld fietste met haar partner Enrico door dit fascinerende land. Van Hiroshima naar het eiland Shikoku met zijn 88 tempels, naar de berg Koya San en steden als Kobe en Kyoto. Na ongeveer duizend kilometer eindigde de tocht in de hoofdstad Tokyo.  Haar avonturen pent ze neer in 22 opstelletjes, met als motto een notitie uit de sublieme openingsparagraaf van De smalle weg naar het verre Noorden van grootmeester-dichter Matsuo Basho:

De zon en de maan zijn eeuwig op reis

En ook al de jaren die komen en gaan zijn reizigers

Achteraan in het boekje vinden we De statistieken van Enrico, een overzichtelijke tabel met data, plaatsnamen, het aantal kilometer per dag afgelegd, gedetailleerde aantekeningen omtrent het parcours. Een lijstje met geraadpleegde werken op de laatste pagina besluit het reisjournaal.
Uiterlijk is het moderne Japan een leven van veelheid, lawaai, massale indrukken en ononderbroken beweging. Maar Marjolein Steenveld en haar partner ontdekken achter deze fa├žade een wereld van rust, innerlijke bezinning en vrede. Getuige daarvan de prachtige openingsreportage over het eiland Miyajima, bekend voor zijn zestien meter hoge vermiljoenrode poort die aangeeft dat een Shinto-heiligdom wordt betreden.
De reizigers logeren in typische Japanse herbergen, de zogenaamde ryokan, en worden geconfronteerd met de mooist ingerichte traditionele interieurs: tatamimatten, lage tafeltjes met gelakte theedozen, waterpartijtjes, met rijstpapier beklede schuifpanelen en knusse zitkussens.
Voor Marjolein en Enrico betekende deze reis een uitzonderlijke ervaring, een schitterend avontuur. Maar door het bergachtige landschap van Japan fietsen was geen sinecure. In overdrukke steden en buitenwijken werd het soms levensgevaarlijk, omdat de fietsstroken supersmal waren en niemand eigenlijk met de fietsers rekening hield. Zo vertelt Steenveld hoe zij in een tunnel door paniek werd overmand, omdat camions in hoge snelheid rakelings voorbijraasden. Gelukkig stopte een hoffelijke vrachtwagenchauffeur, die haar veilig voorop liet fietsen tot aan het einde van de tunnel. Een adembenemende episode!
Het boek leest makkelijk en vlot. Marjolein Steenveld hanteert een beschaafde en fijngevoelige pen. Door het ingenieus plaatsen van Japanse wijsheden boven elke episode leidt zij de lezer, doorheen alle drukte, naar de wonderlijke wereld van wabi-sabi (het schoonheidsideaal van eenvoud, terughoudendheid en elegantie), mono no aware (het diep geroerd raken door de schoonheid en de vergankelijkheid van de natuur) en ukiyo-e (de drijvende wereld, ook zeepwereld genoemd, de wereld van het vertier).

Het verrukkend wonderlijke en verdervend rampzalige, Marjolein Steenveld, Valkhof Pers, Nijmegen, 2011, ISBN 9 789056 253578

(Nicole Van Overstraeten)