Alja Spaan (Sint Pancras, 1957) schrijft vanaf haar elfde dagelijks zowel proza als poëzie. De bundel Misschien moet alles eerst op tekening hersteld (Watervis, 2017) is haar volwaardige debuut als dichter. In 2018 verscheen Tegen het vergeten en voor de behoedzaamheid (In de Knipscheer). Bij Aspekt kwam in 2021 Losse honden uit. Uitgeverij P bracht in 2023 Het langzaam voorovervallen uit. Vanaf 8 april 2006 publiceert ze elke ochtend een gedicht op haar website. Naast het schrijven organiseert zij Reuring, een taalplatform in Alkmaar. Zij is drijvende kracht achter het literaire e-magazine Meander en ook verbonden aan het Dagboekarchief. Bij de Eenzame Uitvaart Alkmaar is zij bestuurslid en al dan niet dichter van dienst.
Haar nieuwe bundel Iets dat op een route leek en een kaart van de andere wereld opent met: gedichten opgedragen aan mijn moeder. De titel komt uit het gedicht. In het gedicht wordt de titel voorafgegaan door: een koord, gespannen tussen twee werelden … een verkreukeld papiertje met daarop vaag iets dat op een route leek en een kaart van die andere wereld.
De cover is een schilderij van Hans van Marwijk. Er hangt een mist over de kleuren, de titel staat er middenin, een boom die niet uit donkere aarde oprijst maar uit nevel die trapsgewijs naar boven klimt.
Relaties tussen zonen en vaders, tussen moeders en dochters zijn meermaals complex en vol van onder elkaars schaduw kruipen. We willen niet zijn wat ze van ons willen maken.
In de aanvang herken je nog de duidelijke vormen van een gedicht. Naarmate de bundel vordert groeien de gedichten naar uitgebreidere teksten.Gedichten die zich als verhalen laten lezen. Er is veel mededogen, ontroering, heimwee, melancholie. Wat voorbij is komt terug in andere vormen. Vormen die anders benoemd worden, op andere manieren afgebakend worden, niet meer met vragen maar met antwoorden. De antwoorden zijn de gladgestreken vragen op het verkreukeld papier.
In het afwezig zijn wordt juist de aanwezigheid versterkt. Er zijn geen discussies meer. In de aanvaarding kom je dichter. Luisteren wordt belangrijker als spreken. De luisteraar wordt een vertaler van de spreker. De onderlinge verschillen, de machtsverhoudingen worden geneutraliseerd juist door deze omkering. Zowel de spreker als de luisteraar leggen hun pose af, ze kleden zich uit woord na woord en vinden elkaar niet gehinderd door leestekens, komma’s, puntkomma’s, punten, dubbele punten, vraagtekens, uitroeptekens… Ze staan onbevangen tegenover elkaar. Ze scheppen elkaar niet leeg maar vullen elkaar.
Op een treffende en ontroerende wijze verwoordt de dichter de dochter-moederrelatie. De herinneringen ontvluchten het verleden en stappen het heden in zonder toeters en bellen, zonder opsmuk maar met een tedere, alles omhelzende duidelijkheid.
… en ik hoop dat er een vogel langs
vliegt die zich nestelt in de ene boom daar achter en
dat zijn vleugels zacht genoeg zijn om mijn moeders
oren te strelen…
Iets dat op een route leek en een kaart van de andere wereld, Alja Spaan, Uitgeverij P, Leuven, 2025, ISBN 978 94 64757 90 3
(Frans August Brocatus)